Ebola w DRK: dane z telefonów pomagają przewidzieć, gdzie wirus trafi dalej

Naukowcy opracowali model, który na podstawie danych o podróżach mieszkańców Demokratycznej Republiki Konga wskazuje, gdzie mogą pojawić się nowe zakażenia ebolą – jeszcze zanim potwierdzą je testy. Wyniki opublikowano 12 listopada w czasopiśmie „Science”.

Najgorsza epidemia w historii kraju

Trwająca epidemia, ogłoszona 15 maja 2026 roku, jest już siedemnastą w historii DRK. Według ekspertów z Northeastern University jest to najbardziej śmiertelny wybuch eboli w tym kraju i drugi co do wielkości na świecie. Jak wynika z raportów Światowej Organizacji Zdrowia, do listopada potwierdzono ponad 10,9 tys. zachorowań, a zmarło 5323 osób.

Walkę z chorobą utrudniły trudne okoliczności. Aktywny konflikt zbrojny ograniczał dostęp do części regionów, a błąd w testowaniu doprowadził do przeoczenia części diagnoz. Zespoły medyczne musiały więc nadrabiać stracony czas. Samuel Scarpino, profesor zdrowia publicznego i dyrektor Institute for Experiential AI, który współtworzył badanie, zwraca uwagę na to zbieg niekorzystnych czynników.

Jak działa model

Badacze wykorzystali zanonimizowane dane z telefonów komórkowych, które dostarczyła organizacja FlowMinder, zajmująca się analizą danych operatorów. Dotyczą one zbiorczych przepływów ludzi między obszarami, a nie tras konkretnych osób, co ogranicza ryzyko naruszenia prywatności. Przeanalizowano podróże z trzech ognisk epidemii, w których wykryto najwcześniejsze przypadki, w okresie od 24 kwietnia do 24 maja.

Następnie sprawdzono, w których strefach zdrowotnych do 1 czerwca potwierdzono zakażenia, i porównano to z różnymi czynnikami:

• odległością geograficzną – w promieniu około 100 km od ognisk im dalej, tym mniejsze prawdopodobieństwo zachorowań,
• czasem podróży – dwie miejscowości równie odległe od ogniska mogą być połączone dobrą drogą albo wielogodzinną wędrówką przez trudny teren,
• faktyczną liczbą podróżujących – to ten czynnik okazał się najważniejszy.

Model uwzględniający dane o ruchu ludności najlepiej odtworzył początek epidemii. Zauważono też niewielki wzrost ryzyka w odległości 150–200 km od ognisk. Autorzy przypuszczają, że to efekt podróży do większych miast, które przyciągają więcej odwiedzających.

Do czego to się przyda

Takie prognozy mogą pomóc władzom zdecydować, dokąd wysłać testy i gdzie prowadzić próby szczepionek, a placówkom medycznym dają czas na przygotowanie się do rozpoznawania i izolowania chorych. Badanie powstało we współpracy naukowców, lokalnych liderów i zespołów reagowania kryzysowego. Rachel Howard z International Rescue Committee podkreśla, że wiedza lokalnych ekspertów jest niezastąpiona: „Kongijscy specjaliści zdrowia publicznego wiedzą rzeczy, których nie pokaże żaden zbiór danych”.

Raoul Kamadjeu z UNICEF zaznacza jednak, że ograniczone zasoby i skala epidemii zmuszają do skupienia się na obszarach już dotkniętych chorobą, choć działania przygotowawcze prowadzono także tam, gdzie ryzyko uznano za wysokie.

Czy dotyczy to Polski?

Epidemia toczy się w Afryce Środkowej, a źródło nie wspomina o zagrożeniu dla Europy. Dla polskiego czytelnika nie oznacza to więc zmiany w codziennym życiu. Warto jednak wiedzieć, że o ryzyku zawleczenia groźnych chorób do państw UE decydują m.in. międzynarodowe systemy nadzoru i współpraca służb zdrowia, w tym w Polsce Państwowa Inspekcja Sanitarna. Narzędzia takie jak opisany model pokazują, że wczesne wykrywanie ognisk i śledzenie ruchu ludzi może być kluczowe dla ograniczenia epidemii u źródła, zanim problem wykroczy poza region.

Źródło: Medical Xpress – „Where will Ebola spread next? Travel patterns offer clues”